Да 130-годдзя з дня нараджэння Максіма Багдановіча
9 снежня споўнілася 130 год з дня нараджэння класіка беларускай літаратуры Максіма Багдановіча. З гэтай нагоды ў школе прайшлі мерапрыемствы, звязаныя з жыццём і творчасцю паэта.
Сярод плеяды беларускіх пісьменнікаў ярка свеціць зорка Максіма Багдановіча. Яна будзе зіхацець, пакуль мы будзем «дзівіцца» на зорнае неба.
Максім Багдановіч – яскравы паэт і літаратуразнаўца, тэарэтык літара-туры і мастацтва, музычны крытык-прафесіянал.
Жыццё паэта, як успышка метэора, – яскравае і такое кароткае.
Паэзія М. Багдановіча – гэта паэзія маладога чалавека. Таму яго вершы глыбока западаюць у душы ўсё новых і новых пакаленняў юнакоў.
Будзь жа, век малады,
Поўны светлымі днямі!
Пралятайце, гады,
Залатымі агнямі!
Нарадзіўся Максім 9 снежня 1891 года ў Мінску. У гэты час бацька будучага паэта працаваў загадчыкам і настаўнікам Мінскага гарадскога пачатковага вучылішча. У кватэры пры вучылішчы і нарадзіўся Максім (цяпер гэта вуліца Багдановіча, 25). Пазней сям’я пераехала ў Гродна ў вялікі драўляны дом.
Калі хлопчыку было пяць гадоў, памерла яго маці – Марыя Апанасаўна. Бацька Адам Ягоравіч вельмі балюча перажываў гэту трагедыю. Для догляду за дзецьмі ён запрасіў з Адэсы сваю малодшую сястру Марылю і пераехаў з сям’ёй у Ніжні Ноўгарад, а потым – у Яраслаўль.
Максім вучыўся ў Ніжагародскай мужчынскай гімназіі, а таксама ў Яраслаўлі – у гімназіі, Дзямідаўскім юрыдычным ліцэі. Яшчэ падчас вучобы ў Ніжнім Ноўгарадзе захапіўся вершаскладаннем і вывучэннем беларускай культуры. У 1906 годзе хросная маці Вольга Сёмава выпісала яму беларускія газеты: спачатку – «Нашу долю», а пазней – «Нашу ніву». А ўжо ў 1907 годзе ў «Нашай ніве» з’явілася алегарычнае апавяданне Максіма Багдановіча «Музыка», пазней – вершы «Над возерам», «Вадзянік», «Лясун», «Возера». Друкаваліся яго творы і ў газеце «Голас», а таксама ў іншых выданнях.
Пасля заканчэння ліцэя ў 1916 годзе Максім перабраўся ў Мінск. У гэты час ён быў ужо цяжка хворы на сухоты, але ўладкаваўся працаваць сакратаром губернскай харчовай камісіі. У вольны час выязджаў у прытулкі для дзяцей бежанцаў, працаваў у бібліятэцы, наведваў вечарыны «Беларускай хаткі». У лютым 1917 года на грошы сяброў паехаў лячыцца ў Ялту, але гэта не дапамагло.
Ноччу 25 мая 1917 года ў поўнай адзіноце Максім Багдановіч памёр. На пахаванні не прысутнічаў ніхто з родзічаў, бо Максім не жадаў нікога турбаваць сваімі праблемамі і не пакінуў адраса, дзе жыў у Ялце. У 1924 годзе беларускія паэты Уладзімір Дубоўка, Анатоль Вольны (Ажгірэй), Андрэй Александровіч адшукалі магілу паэта, пазней на ёй быў устаноўлены помнік.
У вершы, напісаным паэтам перад смерцю, ёсць такія радкі:
У краіне светлай, дзе я ўміраю,
У белым доме ля сіняй бухты,
Я не самотны, я кнігу маю
З друкарні пана Марціна Кухты.
Паэт хараства і свету, ён нават у апошнія хвіліны жыцця меў светлыя думкі.
Усё, напісанае Максімам Багдановічам, прасякнута любоўю да Беларусі, яе жывой прыроды, беларускай народнай міфалогіі.
Адзіная прыжыццёвая кніга паэта «Вянок» (1913 г.) складаецца з такіх раздзелаў: «У зачараваным царстве», «Згукі бацькаўшчыны», «Старая Бела-русь», «Места», «Думы», «Вольныя думы», «Старая спадчына», «Мадонны».
Агульная ідэя ўсіх вершаў: свет, прыгажосць, адчуванне гэтага хараства, што і складае шчасце жыцця.
Вы, хто любіце натрапіць
Між страніц старых, пажоўклых
Кнігі, ужо даўно забытай,
Блёклы, высахшы лісток, –
Праглядзіце гэты томік:
Засушыў я на паперы
Краскі, свежыя калісьці,
Думак шчырых і чуцця.
Радкі дваццацігадовага Максіма Багдановіча гучаць як зварот да моладзі і ўсяго чалавецтва:
Жывеш не вечна чалавек, –
Перажыві ж у момант век!
Каб хвалявалася жыццё,
Каб больш разгону ў ім было,
Каб цераз край душы чуццё
Не раз не два пайшло!
Жыві і цэльнасці шукай,
Аб шыраце духоўнай дбай.
Духоўнасць, прыгажосць, боль, спагада, узаемапаразуменне – пра гэта думаў і марыў Максім Багдановіч.
Па шырыні і разнастайнасці творчага дыяпазону дзейнасць Максіма Багдановіча ў галіне беларускага мастацкага перакладу з’яўляецца беспрэцэдэнтнай. Пераклаў на беларускую мову вершы Поля Верлена, Эміля Верхарна, Генрыха Гейнэ, Аляксандра Пушкіна, Авідзія, Гарацыя і іншых замежных паэтаў, на рускую – творы Янкі Купалы, Тараса Шаўчэнкі, Івана Франко. Максім Багдановіч быў першым сярод беларускіх пісьменнікаў, хто так востра і глыбока актуалізаваў мэтазгоднасць і патрэбу далучэння беларускай літаратуры да сусветнай, галоўным чынам еўрапейскай літаратуры. На фарміраванне метаду перакладчыцкай практыкі Максіма Багдановіча зрабілі ўплыў набыткі ў галіне мастацкага перакладу, пакінутыя А. Пушкіным, М. Горкім, І. Франком, а таксама Ф. Багушэвічам, В. Дуніным-Марцінкевічам.
